Tirannie van mensenrechten

Het Vaticaan heeft de gemoederen hoog doen oplopen. Volgens minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Verhagen, geven recente uitspraken van de paus “reden tot zorg”. Een ‘PvdA homogroep’ vindt de uitspraken van de paus “discriminerend”, Stichting Vrienden van de Gaykrant vindt het “homofobe” uitspraken. Europarlementariër voor D66, Sophie in ‘t Veld, meent dat de paus bijdraagt “aan een klimaat waarin haat en geweld tegen homo´s normaal worden” en vroeg zich openlijk af of de paus misschien “voor de rechter gesleept” moet worden. Er kwam zelfs een klacht binnen bij de Nationale Ombudsman waarbij de klager de paus vergelijkt met ”een Iraanse imam” die ”zegt dat homoseksuelen van een toren geworpen moeten worden”. De paus werd zowaar getroffen door een liberale fatwa.

Aangemoedigd door verontwaardigde homo-organisaties heeft Minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken de pauselijke nuntius in Nederland, Francois Bacqué, aangesproken op recentelijke uitspraken van de paus over homoseksualiteit en verzet van het Vaticaan tegen een recente verklaring van Frankrijk en Nederland over mensenrechten en seksuele geaardheid.

Naar de motieven van minister Verhagen om zo snel mee te gaan in een gehypede aanval op de paus blijft het gissen. Als christen-democraat en lid van de Rooms-Katholieke kerk zou hij beter moeten weten. Vooral nu de kerstoespraak van de paus in het Engels beschikbaar is geworden en de gewraakte passages niet zoveel om het lijf blijken te hebben: “What is often expressed and understood by the term “gender” ultimately ends up being man’s attempt at self-emancipation from creation and the Creator. Man wants to be his own master, and alone – always and exclusively – to determine everything that concerns him. Yet in this way he lives in opposition to the truth, in opposition to the Creator Spirit. Rain forests deserve indeed to be protected, but no less so does man, as a creature having an innate “message” which does not contradict our freedom, but is instead its very premise”. Overigens: homoseksualiteit noemt de paus in zijn kerstoespraak niet eens.

Waar de paus volgens mij wel kritiek op uit is het idee dat alleen omgevingsfactoren mannelijk en vrouwelijk gedrag en identiteit bepalen. Het gaat daarbij dus niet om de lichamelijke en daarmee biologische verschillen die evident zijn maar om de socio-culturele aspecten van het man of vrouwzijn. De paus gelooft dat zijn Schepper mannen en vrouwen iedere unieke eigenschappen geeft welke niet onderling inwisselbaar zijn. Deze eigenschappen liggen dus voor geboorte al vast en worden niet naderhand aangeleerd. Deze vooronderstelling is belangrijk daar het ook het christelijke idee van huwelijk tekent; een idee waarbij man en vrouw elkaar aanvullen en daarmee ieder een onmisbare bijdrage leveren aan de relatie en aan het gezin. Het idee dat mannen en vrouwen zich van deze biologische wortels niets hoeven aan te trekken en het dus niet uitmaakt of er sprake is van een éénoudergezin, een homostel dat kinderen adopteert of gescheiden ouders verwerpt de paus daarmee nadrukkelijk.

Nu zullen wellicht veel Nederlanders hun schouders ophalen bij een dergelijke stelling. Zonder dat zij er al teveel acht op slaan gaan zij vaak van dezelfde vooronderstelling uit – juist ook omdat dit mensbeeld niet godsdienstig hoeft te zijn geïnspireerd. De feit dat mijn vader noch ondergetekende iets om voetbal geeft verbaasde een oude buurvrouw zodanig dat het bij haar de uitspraak ontlokte dat wij dan toch “geen echte mannen waren” – hetgeen tot grote hilariteit leidde. Mijn oude buurvrouw had weliswaar een ietwat vreemd beeld van de socio-culturele aspecten van het manzijn maar impliciet deelde ze daarmee wel een vooronderstelling met de paus: dat er vooraf gegeven aspecten van het manzijn bestaan.

In zogenaamd intellectuele kringen leidt een dergelijke uitspraak van de paus tot geheel andere reacties. Daar zal men veelal meewarig het hoofd schudden en stellen dat dergelijke fabels alleen bedoelt zijn om de vrouw aan het fornuis gekluisterd te houden en mannen te onthouden van poepluiers. Wanneer het intellectuele gezelschap uit zogenaamde babyboomers bestaat zal de stelling van de paus met vrijwel eensgezinde unanimiteit worden verworpen – en helaas bestaat het Nederlandse intellectuele landschap goeddeels uit mannen en vrouwen van deze generatie.

Met het feminisme uit de jaren ’60 en ’70 (dat bepalend is geweest voor de vorming van de babyboomergeneratie) stak een filosofie de kop op die genetisch bepaalde socio-culturele verschillen tussen man en vrouw ontkende. Een van de beroemdste inspiratiebronnen voor deze manier van denken vormt Maraget Mead, cultureel antropologe.

Mead werd wereldberoemd met haar werk ‘Coming of age in Samoa’ en generaties studenten werden onderwezen in haar opvattingen. Mead was een student van Franz Boas, een activistische cultureel antropoloog die met zijn onderzoeksmethoden aan de wieg heeft gestaan van cultuurrelativisme. Volgens Boas lag de verklaring voor menselijk gedrag in cultuur en toen Mead naar Samoa vertrok, was ze dan ook voorbeschikt om daarvoor bewijzen te vinden.

Op Samoa had Mead zowaar een paradijs gevonden. Er was ook geen onderdrukking, geen stress, geen geweld en geen oorlog en bovendien waren de vrouwen er de baas. Er was kortom niets van de problemen te vinden die de Westerse wereld teisterden. Het bekendst werden de seksuele uitspattingen van de eilandbewoners. Jongvolwassenen brachten volgens Mead hun tijd door met ongeremde seksuele activiteiten – en dat alles zonder schuldgevoel of jaloezie.  

Helaas voor Mead bleek er niets van haar bevindingen te kloppen. Ze was door haar informanten voorgelogen, een stel pubermeisje die sindsdien hebben verklaard voor de lol sterke verhalen te hebben verteld. De Australische antropoloog Derek Freeman, die in tegenstelling tot Mead wel de taal van de plaatselijke bevolking kende en er in totaal zes jaar had gewoond, maakte korte metten met de onderzoeksresultaten van Mead. Freeman stelde vast dat er op Samoa sprake was van een zeer autoritaire, hiërarchische en patriachale maatschappij.

Hoewel de onderzoeksresultaten van Mead dus al lang en breed zijn weerlegd, hebben haar ideeën nog steeds onstuitbare aantrekkingskracht. Ze vormen het fundament van de filosofie van progressieve liberale kosmopolieten die iedere vorm van loyaliteit (om het even of het aan traditie, familie, god of vaderland is) als belemmerend ervaren. Iedere begrenzing is immers een vorm van ondrukking voor een mens die – naar analogie met Rousseau’s nobele wilde – van nature goed is. Zelfs biologisch bepaalde begrenzingen zijn in deze filosofie taboe. Met dank aan Maragaret Mead kunnen deze progressieve liberale kosmopolieten volharden in hun wereldvreemde standpunt.

De uitspraken van de paus vormen dus een directe aanval op het wereldbeeld van veel progressieve liberalen, waaronder Sophie In ‘t Veld. Maar de venijnigheid van de reactie van In ‘t Veld en anderen is daarnaast te verklaren uit de onmacht om deze diep verankerde denkbeelden niet te kunnen wijzigen; zelfs niet na decennia van progressieve hersenspoeling. Het is hier dat ook minister Verhagen aansluit. Hét juridische machtsmiddel om conservatievere krachten te doen breken zijn namelijk de mensrechten en laten mensenrechten nu uitgerekend het overkoepelende thema vormen van Verhagen’s ministerschap.

Hoewel mensenrechten, zoals vastgelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, door hun universalistische claims een onmiskenbaar christelijk karakter dragen, was de eerste universele verklaring van de rechten van de mens niettemin een gevolg van de Franse Revolutie. Voor progressieven vormen deze rechten sindsdien de concretisering van hun idealen, voor liberale kosmopolieten vormen ze de belichaming van een universele rechtsorde en een wereld zonder grenzen, ergo een wereld zonder loyaliteiten.

De abstractie van mensenrechten, gecombineerd met hun directe juridische toepasbaarheid maken ze een vorm van erosie van (of wellicht beter gesteld: een directe agressie jegens) instituten en tradities die van oudsher het collectieve geheugen van een gemeenschap vormen en tevens een check óp die gemeenschap zijn. Onder druk van mensenrechten en bijbehorende juristen en activisten staan landen weerloos tegenover grote ongecontroleerde immigratiestromen, aantasting van de soevereiniteit door buitenlandse mogendheden en aanvallen van terroristen. Iedere vorm van zelfbehoud is immers een begrenzing welke de liberale kosmopoliet verafschuwt, temeer als het gaat om cultureel zelfbehoud.

Het Vaticaan lijkt deze machtsworsteling feilloos te doorzien. Een tweede kritiekpunt – naast de pauselijke woorden over genderzaken – in de recent opgestoken storm vormt het Vaticaanse verzet tegen een verklaring van Frankrijk en Nederland waarin de lidstaten van de Verenigde Naties werd opgeroepen de vrijheid van seksuele oriëntatie te beschermen. Het Vaticaan is huiverig voor homorechten die mensenrechten worden waardoor tegenstanders van het homohuwelijk in het beklaagdenbankje terecht kunnen komen. Aanname van de verklaring zou nieuwe discriminatie in de hand werk, aldus het Vaticaan. Een aanname die niks voorbarig lijkt met de uitspraken van eurparlementariër In ‘t Veld in ons achterhoofd. Voor minister Verhagen echter reden om de pauselijke nuntius op het matje te roepen.

En zo komen we uit bij de ironie van onze moderne tijd. De waarden die wij ooit zo hoog in het vaandel droegen en waaraan wij onze vrijheid ontleenden, zijn nu een regelrechte bedreiging voor diezelfde vrijheid geworden. Een politiek van goede bedoelingen heeft een progressief en kosmopolitisch-liberale hegemonie mogelijk gemaakt. Het is deze hegemonie die op ramkoers ligt met het Vaticaan en het zal deze hegemonie zijn die christenen – zij die ons culturele erfgoed al eeuwenlang hebben gekoesterd - zal degraderen tot tweederangsburgers. Met behulp van mensenrechten.