Een moderne tragedie

Wetenschappers lijken het wondermiddel tegen overgewicht te hebben gevonden. Jezelf volstoppen met junkfood en er toch slank en appetijtelijk uitzien lijkt daarmee binnen handbereik. Een bizar toekomstbeeld lijkt op te doemen: de moderne mens als slaaf van zijn eigen driften dat zich met medicijnen geruststeld.

Franse wetenschappers hebben de stof SRT1720 gevonden, welke chemisch verwant is aan de stof resveratrol – een stof die in rode wijn voorkomt. Resveratrol voorkomt gewichtstoename bij een calorierijk dieet. Uit proeven met muizen bleek echter dat daarvoor wel vele liters wijn moesten worden gedronken als mensen hiervan baat willen hebben. Een team van Franse wetenschappers van de Louis Pasteur Universiteit besloot daarom zich te richten op een effeciënter medicijn en kwam uit bij SRT1720. Toediening van deze stof aan muizen voorkwam gewichtstoename doordat het de stofwisseling van de beestjes overging op vetverbranding, hetgeen normaal alleen gebeurd wanneer er weinig energie in het lichaam beschikbaar is. Wondermiddel SRT1720 lijkt bij muizen geen bijverschijnselen op te roepen.

Natuurlijk is deze vondst erg nieuw, erg pril. En natuurlijk benadrukken wetenschappers dat het nog te vroeg is om iets over de praktische toepassing van dit middel op mensen te zeggen. Maar als deze vroege aanwijzingen niet liegen kan obesitas binnenkort tot het verleden behoren. Eten en drinken wat we willen, wanneer we maar willen en zonder het te compenseren met uren zweten in de sportschool. Wetenschap tilt de moderne welvaartsmens naar een hoger, comfortabeler niveau.

Wetenschappers wijzen haast vanzelfsprekend erop dat gebruik van de stof gepaard moet gaan met een gezonder dieet en dito levensstijl. Maar voedingsdeskundigen en artsen zeggen hetzelfde over snoep en fastfood in tijden dat het aantal mensen met overgewicht in rap tempo toeneemt. Die goede adviezen zijn dus aan dovemansoren gericht.

Bovendien ligt het in de aard van mensen – in hun zucht naar lichamelijke comfort en prikkeling van de smaakpappillen – om dit middel te misbruiken. Waarom het middel immers alleen toepassen op mensen die lijden onder zwaar overgewicht als je er je slanke lijf mee kunt behouden en zo goede sier kunt maken? Waarom niet een onbijt vitaminepillen met SRT1720 nemen om vervolgens de gehele dag kunstmatig voedsel te kunnen eten van weinig tot geen voedingswaarde maar dat gewoon heel lekker is?

Volgens de moderne filosofie gaan groeiende kennis door wetenschap en algehele vooruitgang hand in hand. En hoewel de vernietigende oorlogen van de vorige eeuw er toch op zouden moeten wijzen dat in een dergelijke aanname volharden grenst aan waanzin is het niettemin een algeheel geaccepteerd idee. Niet alleen bij een wereldvreemde klasse van studiekamergeleerden maar - door de doorsijpeling van ideeën van hogere lagen van de samenleving naar lagere – uiteindelijk bij iedereen. Het is een grondaanname wellicht, een axioma dat ons hoop geeft op een betere toekomst. Maar zoals camerabeveiliging criminelen alleen dwingt elders hun heil te beproeven zo zal ook een middel tegen zwaarlijvigheid ons alleen afleiden van de werkelijke oorzaken van ons ongeluk. Wetenschap staat niet gelijk aan vooruitgang, het kan ons evenzeer bevrijden als dat het ons kan ketenen.

Bovendien past een middel tegen overgewicht prima in ons moderne mensbeeld dat onze slechte kanten, verslavingen en ontspoorde driften welhaast altijd ‘ziektes’ zijn die ons als een roofdier besluipen en overmeesteren zonder dat wij daarin – zowel als individu als gemeenschap – een aandeel hebben. Zodra er een medicijn is gevonden wordt ongebreidelde vraatzucht gewoon een ziekte. Dan is de moderne filosofie weer kloppend want als mensen volgens van nature goed zijn is het natuurlijk essentieel dat de oorzaak van hun vetzucht buiten henzelf ligt. Dan hoeven zij de oplossing ook niet bij zichzelf te zoeken.

Maar de oplossing ligt natuurlijk wel in onszelf besloten. Zelfdiscipline, rust, regelmaat, verantwoordelijkheidsbesef, gematigdheid en zingeving zijn het tegengif voor overgewicht (en vele andere moderne ongemakken!). Maar deze begrippen eisen voortdurende inspanning van ons mensen, ons gehele leven lang. Geen medicijn, subsidie of wettelijke regeling die dat kan voorkomen. Er is geen makkelijke uitweg.

Er is wel de weg van de klassieke deugdenethiek en het christelijke zondebesef. Het biedt ons een realistischere kijk op onszelf, hoewel het niet in de feel-good ethiek past van de moderniteit. Maar het is aan onszelf, als individu en als zelfsturende gemeenschap, om te kiezen. Het is dat, of we kunnen door het leven gaan als slaaf van onze eigen driften. Wel met een recept van de dokter voor medicamenten die ongewenste bijwerkingen van onze moderne levensstijl moeten corrigeren uiteraard.

De oude Grieken hadden een dergelijke wrange tragedie niet kunnen bedenken. Verslaafd aan onze eigen driften, afhankelijk van wetenschap. Is de moderne mens werkelijk zo diep gevallen?