
Volgens Thomas von der Dunk jr., dorpsgek van intellectueel links Nederland, is het neoliberalisme verwant aan het Stalinisme. “Net zo min als fanatieke fascisten zich door Auschwitz of dito communisten zich door de Goelag van de wijs laten brengen, geldt dat ook voor de intellectuele fellow-travellers van het flitskapitaal, die eveneens alles goedpraten met het argument dat je zonder eieren te breken nu eenmaal geen omelet kunt bakken”, aldus Von der Dunk.
Wat Von der Dunk eigenlijk onder neoliberalisme verstaat blijft vaag. Het blijft een aaneenschakeling van clichés over graaiende topmannen; hetgeen niet mag verbazen van een columnist die een fatsoenlijke samenleving definieert als “een goed werkende tussenpositie halverwege staatsalmacht en kapitaalsalmacht”.
Kritiek op het neoliberalisme heb ik ook, al is het van geheel andere aard. Het neoliberalisme pleegt juist verraad ten aanzien van haar kapitalistische wortels. Neoliberalisme hetzelfde als stalinisme? Jazeker, maar niet door een teveel aan kapitalistische neigingen zoals Von der Dunk betoogd. Er is juist een schrijnend gebrek aan gezonde kapitalistische stellingnames.
Kapitalisme kent zijn fundament in het eigendomsrecht. Juist het eigendomsrecht waarborgt een stabiele en welvarende samenleving; al in de prehistorie ontwaren we een koppeling tussen eigendom van land, religie, traditie en bijbehorend respect voor voorvaderen. Het was ook juist dat eigendomsrecht waartegen Marx ageerde met zijn historisch materialisme: het eigendomsrecht niet langer als een natuurlijk recht op goederen maar als onderdeel van een onderdrukkend systeem.
Marx’ gedachtegoed begroet ik altijd met de nodige ironie. Zijn analyses kunnen soms op mijn instemming rekenen; zijn oplossingen nooit. Marx constateert terecht dat er vervreemding plaatsvindt tussen arbeider en het product. Locke constateerde eerder - mijn inziens terecht - dat in de natuurtoestand van de mens het gebruikscommunisme van goederen wordt verlaten op het moment dat iemand persoonlijke arbeid vermengt met het goed. Marx’ vervreemdingstheorie duidde aldus op het gebrek aan bescherming van dit natuurlijke eigendomsrecht. Marx zag uiteindelijk daarin historisch materialisme en de noodzaak voor communisme; juister was het geweest als hij de bres op was gegaan voor het eigendomsrecht - ook voor arbeiders.
Nu mag het neoliberalisme de naam hebben een overtreffende trap van regulier kapitalisme te zijn, in feite laat het juist het fundament van eigendomsrecht los. Neoliberalisme heeft ook nooit echt iets te maken gehad met burgerlijke vrijheden alswel met de vraagstuk van meest optimale inrichting van de markt. Bekend staan neoliberalen daarom om hun pleidooi voor het afstoten van overheidstaken. Maar de meest efficiënte inrichting van de markt staat niet per definitie gelijk aan een markt waarin het eigendomsrecht een beschermd en verankerd recht is. In tegenstelling zelfs.
Een methode om meer efficiëntie en rendement te behalen is schaalvergroting; een methode die dan ook veel wordt toegepast. Zeggenschap - een uitvloeisel van eigendomsrecht - verdwijnt daarmee echter. Tekenend daarvoor zijn de pensioenfondsen welke in theorie weliswaar grote rendementen kunnen halen maar waarbij feitelijk mensen geen inspraak meer hebben over hun ingelegde kapitaal. Het securitiseren van hypotheken - een van de oorzaken van de huidige financiële crisis - is ook een voorbeeld: het zorgt voor nieuwe investeringskansen maar op een volledig van de werkelijkheid losgezongen manier waardoor ook hier eigendomsrechten in het gedrang komen. De rol van de overheid onder invloed van de neoliberale theorie (feitelijk veel meer een soort derde weg tussen liberalisme en socialisme) werkt daarbij helaas als katalysator.
Als socialisten als Von der Dunk nu eens doorpakten op de vervreemdingstheorie van Marx zouden zij wellicht ook nog eens echte en rechtvaardige oplossingen kunnen aandragen voor de economische crisis. Helaas is het Hollandse socialisme veeleer een socialisme van de kinnesinne en vitten de Von der Dunk’s liever op goedbetaalde topmannen dan hun - en daarmee eenieders - eigendomsrecht te verdedigen.
Gedachte
1 reactie